Het einde van de 'free ride'
Het decennialange 'gratis meerijden' van Europa op Amerikaanse militaire slagkracht is definitief voorbij. Meer dan een halve eeuw vertrouwden Nederland en zijn Europese partners blind op de trans-Atlantische veiligheidsgarantie, terwijl eigen defensiebudgetten werden wegbezuinigd en de nationale veiligheid effectief werd uitbesteed aan Washington.
Aan die comfortabele gemakzucht komt in 2026 abrupt een einde. Op 17 juni diende minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen een langverwachte veiligheidsdoctrine in bij de Tweede Kamer. De boodschap is onverbiddelijk: Nederland moet zich voorbereiden op een toekomst waarin de Verenigde Staten niet langer automatisch garant staan voor onze grenzen.
Vier jaar. Miljarden aan defensie-investeringen. Een historische trans-Atlantische heroriëntatie.
De vier pijlers van militaire zelfstandigheid
De nieuwe strategie is geen vrijblijvend diplomatiek manifest, maar een operationeel stappenplan om binnen vier jaar Europese defensie-soevereiniteit op te bouwen. Het kabinet formuleert vier concrete hoofddoelen:
- Autonome Europese inlichtingen: Grootschalige investeringen in eigen satellietcapaciteit en signals intelligence om de risicovolle afhankelijkheid van de Amerikaanse National Security Agency (NSA) af te bouwen.
- Gezamenlijke Europese inkoop: Het structureel verleggen van defensiecontracten van Amerikaanse megabedrijven als Lockheed Martin naar Europese consortia, om de eigen productie van luchtverdediging en munitie aan te jagen.
- Samenwerking rond de Franse nucleaire afschrikking: Het verkennen van een Europese veiligheidsparaplu in nauw overleg met Parijs, zodat Franse capaciteiten als afschrikking kunnen fungeren mocht Washington zijn garanties intrekken.
- Europese inbedding binnen de NAVO: Het structureel vasthouden aan de 2%-norm voor defensie-uitgaven, met de garantie dat Nederlandse eenheden en materieel naadloos integreren in Europese commandostructuren.
Het trans-Atlantische vangnet rafelt
De versnelling van deze koers volgt op de aanhoudende geopolitieke turbulentie aan de overkant van de oceaan. Nu het 'America First'-gedachtegoed het buitenlandbeleid in Washington blijft domineren en garanties binnen de NAVO niet langer vanzelfsprekend zijn, concludeert het kabinet-Jetten dat afhankelijkheid van de politieke waan van de dag in Washington een onaanvaardbaar veiligheidsrisico vormt.
Niet langer hopen op een welwillend Washington. Niet langer de eigen grenzen verwaarlozen. Niet langer defensie behandelen als een sluitpost op de begroting.
Hoewel Nederland een actieve NAVO-bondgenoot blijft, verschuift het zwaartepunt resoluut naar Europese zelfredzaamheid. Dit vereist een ingrijpende hervorming van de manier waarop de krijgsmacht traint, opereert en materieel aanschaft.
De hoge prijs van soevereiniteit
Het opbouwen van een autonoom defensiemodel is een ongekend kostbare operatie. Het vraagt van de Nederlandse belastingbetaler langdurige miljardeninvesteringen in een periode waarin de overheidsfinanciën al onder druk staan door maatschappelijke uitgaven en de energietransitie.
Bovendien is het smeden van een eensgezinde militaire koers tussen 27 EU-lidstaten — elk met eigen nationale belangen en defensie-industrieën — diplomatiek millimeterwerk.
Toch benadrukte Berendsen in de Tweede Kamer dat nietsdoen vele malen duurder is. Als Europa nu niet leert om op eigen benen te staan, blijft het continent speelbal in de volgende geopolitieke storm.