Dhoruba Mpya ya Kisheria Katika Jiji la Nairobi

Wino kwenye saini ya Rais William Ruto bado haujakauka vizuri, lakini tayari Sheria mpya ya Fedha ya mwaka wa 2026 inakabiliwa na dhoruba kali ya kisheria katika Mahakama Kuu ya Nairobi. Kesi moja ya dharura. Viongozi wawili wa kijamii. Sheria nzima ya kodi inayoning'inia kwenye uzi mwembamba. Mapema mwezi huu wa Julai 2026, Seneta Okiya Omtatah na LSK wamewasilisha ombi rasmi la kutaka mahakama itangaze sheria hiyo kuwa kinyume cha katiba. Kesi iko kortini sasa. Mlipakodi amechoka, na viongozi hawa wa kisheria wameamua kutumia ukuta wa katiba kulinda mifuko ya wananchi dhidi ya kile wanachokiita ushuru wa kudhulumu.

Misingi Mitano ya Kesi ya Kupinga Sheria ya Fedha ya 2026

Omtatah na LSK wamewasilisha hoja nzito mahakamani, wakidai kuwa Bunge na Serikali vimekiuka taratibu kadhaa za kisheria zilizowekwa na Katiba ya Kenya ya mwaka wa 2010:

  • Ukosefu wa Ushiriki wa Dhati wa Umma: Mlalamikaji anadai kuwa bunge lilifanya vikao vya mzaha vya kukusanya maoni ya wananchi, huku maoni ya mamilioni ya Wakenya waliopinga nyongeza ya kodi yakipuuzwa kabisa.
  • Ukiukaji wa Kanuni za Usawa wa Kodi: Kesi hiyo inahoji kuwa ushuru mpya wa asilimia 15 kwa mapato ya makampuni ya kigeni ya uchimbaji madini na ushuru wa bidhaa za mitumba unawaumiza wanyonge na kukiuka haki ya usawa.
  • Kuingilia Majukumu ya Kaunti: Sheria hiyo inashutumiwa kwa kujaribu kutoza kodi ya bango na leseni za biashara ambazo kikatiba ni mamlaka ya serikali za kaunti, sio serikali ya kitaifa ya Nairobi.
  • Kukiukwa kwa Taratibu za Bunge: LSK inasisitiza kuwa muswada huo ulipitishwa bila kupitia hatua zote muhimu za usomaji na majadiliano ya kina bungeni, hivyo kukiuka uhuru wa kisheria wa bunge.
  • Ushuru wa Kidijitali Usio na Uwazi: Kutoza ushuru kwenye huduma za malipo ya kidijitali kumetajwa kama hatua inayohujumu juhudi za ujumuishaji wa kifedha nchini.

Ushiriki wa Umma Kama Ngao ya Kikatiba

Kiini hasa cha mzozo huu wa kisheria wa Julai 2026 ni dhana ya ushiriki wa umma (public participation). Chini ya Katiba ya Kenya, serikali haina mamlaka ya kupitisha sheria yoyote inayohusu kodi bila kuwashirikisha kikamilifu na kwa dhati wananchi na wadau wa sekta binafsi. Hakuna tena kupitisha sheria bila kushauriana na wananchi. Hakuna tena kutoza ushuru usio wa haki. Hakuna tena kupuuza katiba ya nchi. Omtatah anasisitiza kuwa kupuuza maoni ya wananchi na viwanda ni dharau kubwa kwa mfumo wa kidemokrasia. Hali hii imeleta mshikamano mkubwa kati ya wanasheria na wananchi, huku LSK ikionyesha kuwa ulinzi wa kisheria ndiyo njia pekee ya kuzuia kile wanachokiita 'udikteta wa kodi'.

Uamuzi Unaosubiriwa na Hatari za Kiuchumi

Uamuzi utakaochukuliwa na Mahakama Kuu katika siku zijazo utakuwa na athari kubwa sana kwa uchumi wa Kenya na utulivu wa kisiasa. Kama mahakama ikikubali ombi la Omtatah na kusitisha utekelezaji wa Sheria ya Fedha ya 2026, serikali ya Rais Ruto itakabiliwa na mzozo mkubwa wa kifedha, kwani mipango yake yote ya kukusanya mapato kwa mwaka wa fedha wa 2026/2027 itasitishwa. Pengine hii itawalazimu watunga sera kurudi kwenye meza ya majadiliano na kutafuta maridhiano ya kitaifa. Lakini, kama mahakama ikitupilia mbali kesi hiyo, hasira za wananchi zinaweza kulipuka tena barabarani kama ilivyoshuhudiwa katika miaka ya nyuma. Tunaishi katika kipindi cha hatari kubwa ambapo mizani ya sheria inapaswa kupima kwa umakini mkubwa kati ya hitaji la serikali la kukusanya kodi na haki ya msingi ya wananchi kulindwa dhidi ya umaskini uliokithiri.