Ómur í hvíta salnum

Hvítmálaðir salir Listasafns Íslands við Fríkirkjuveg titra um þessar mundir af sérstakri, lífrænni orku. Gestir sem ganga inn í sögufræga bygginguna mæta engum hefðbundnum málverkum í römmum eða köldum steinstyttum. Þess í stað stíga þeir inn í lifandi og andandi skynheim. Fram til 20. september 2026 hefur öllu safninu verið treyst í hendur frægasta menningarfrumkvöðuls þjóðarinnar, Bjarkar, og breska sjálfmenntaða listamannsins James Merry.

Tveir listamenn. Fjórar hæðir. Ein óbeisluð sýn.

Inni á goðsagnakenndu verkstæði

Samsýningin veitir djúpa innsýn í áratugalangt samspil hljóðtilrauna Bjarkar og nákvæms, lífræns handverks Merry. Á meðan innsetning söngkonunnar, echolalia, fyllir salina með sérsniðnum hljóðspeglum og óútgefnum raddbrotum, býður fyrsta yfirlitssýning Merry á safni, Metamorphlings, upp á áþreifanlegt mótvægi. Sýningin greinir sköpunarferlið niður í fjögur meginþemu:

Líffærafræðileg gervi: Yfir áttatíu handgerð verk eru til sýnis, þar á meðal hin goðsagnakenndu kísilandlitsgervi og höfuðföt sem Björk hefur borið á tónleikaferðalögum um heiminn. Þetta eru ekki bara sviðsbúningar, heldur margbrotnar framlengingar á beinabyggingu mannsins þar sem beinagrindarmynstur renna saman við blómabróderí.
Þolinmæðisverk nálarinnar: Útsaumur Merry er meistaranámskeið í hægfara og vandasömum vinnubrögðum. Hann saumar beint á óvænt efni og vefur viðkvæman mosa, brönugrös og hreyfanlega málmþræði inn í íþróttafatnað og tæknilegan textíl.
Kvikmyndaleg samstörf: Í sölunum má sjá upprunalegar grímur og hugmyndavinnu sem unnin var ekki aðeins fyrir Björk heldur einnig fyrir aðra menningarfrömuði á borð við Tildu Swinton. Hvert verk er sett í samhengi við frumteikningar og efnaprófanir, sem undirstrikar líkamlega erfiðisvinnuna á bak við framúrstefnuna.
Hljóðrænt flæði: Sjónrænu verkin eru stöðugt baðuð í margvíðum hljóðheimi Bjarkar. Hljóðið og efnið standa ekki bara hlið við hlið — þau nærast hvort á öðru og mynda órofna endurgjöf skynfæra.

Áþreifanleg uppreisn gegn flatskjáum samtímans

Þessi listræna yfirtaka kemur á mikilvægum tímapunkti fyrir menningu samtímans. Á tímum þar sem snertiskjáir og gervigreindarmyndir ráða för líður verk þeirra Merry og Bjarkar eins og nauðsynleg og kröftug endurkoma til hins efnislega heims. Engir strigar. Engin olíumálning. Engir hefðbundnir rammar. Hver einasta gríma er handsaumuð, hver perla lögð af mikilli nákvæmni og hvert hljóð stillt af miðað við rými safnsins. Þetta er hylling til lífræns núnings — fagnaður yfir svita, mistökum og takmarkalausri þolinmæði mannshandarinnar. Um er að ræða eina metnaðarfyllstu sýningu sem Listasafn Íslands hefur sett upp um árabil.

Arfleifð myndbreytinganna

Að lokum er sýningin lifandi sönnun þess hvað gerist þegar framúrstefna mætir fullkomnu handverki. Samstarf Bjarkar og Merry hefur í áratug endurskrifað reglur tísku, gjörningalistar og tónlistar. Með því að flytja þessa heima inn á þjóðarsafn hafa þau fært jaðar poppmenningarinnar inn í æðstu sali hámenningarinnar.

Sumarið 2026 verður minnst í Reykjavík sem tímabilsins þegar listasafnið varð að líffræðilegri tilraunastofu. Ef þú átt leið um höfuðborgina fyrir haustið: gakktu inn. Loftið er heitt, grímurnar bíða og safnið er lifandi.

Björn Sigurbjörnsson

Articles

Myndbreyting í Reykjavík: Björk og James Merry taka yfir Listasafn Íslands